BİREYSEL VE TİCARİ KREDİLERDE KEFALET

Gerek bireysel gerekse ticari kredi yükümlülüğü altına giren borçluların en çok sordukları KEFALET konusunu Av. Semra Sevim Yalın’dan aktarımla aşağıda bulabilirsiniz.

BİRLİKTE KEFALET

Birden fazla kimsenin aynı borç için diğerinin kefil olacağını göz önünde tutarak kefalet taahhüdü altına girmesine “birlikte kefalet” denir.

Birlikte kefalet, tüketici kredileri bakımından karşımıza çıkan adi birlikte kefalet ve ticari borçlara kefalet halinde söz konusu olan müteselsil birlikte kefalet olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

ADİ BİRLİKTE KEFALET

Borçlar Kanunu, m. 587 f. 1 de düzenlenmiş olup, birden çok kişinin, aynı borca birlikte kefil olmaları halinde, her birinin kendi payı için adi kefil gibi, diğerlerinin payı için ise kefile kefil gibi sorumlu olmasıdır. Kefaletin müteselsil olduğu sözleşme ile kararlaştırılmamış ya da yasayla öngörülmemiş ise adi birlikte kefaletin varlığından söz edilir. Bu nedenle kefalet sözleşmesinde adi birlikte kefil ibaresinin yer almasına gerek yoktur.

Her kefilin kendi payı bakımından adi kefil gibi sorumlu olması, Alacaklının alacağını tahsil için önce asil borçluya müracaat edip varsa teminattaki rehinleri paraya çevirdikten sonra kefile başvurabilmesidir. Ancak borçlu iflas etmiş ise, konkordato mehli verilmiş ise, asil borçluyu Türkiye’de takip imkânsız hale gelmiş ise, alacaklı doğrudan kefiller hakkında takip başlatabilir.

Birlikte kefillere düşen pay bakımından kefile kefil sıfatı ile sorumlu olması ise, kefilin, kendi payına düşen sorumluluğu yerine getirmesine rağmen, diğer kefillerin kendi paylarına düşen borcu ifa edememeleri halinde, onların yerine borcu ifa etmek durumunda kalmasındadır. Ödeme kabiliyeti bulunan birden fazla kefil var ise ödenmeyen kısım kefiller arasında eşit olarak paylaştırılacaktır.

Her bir kefil borcun tamamından değil, kendi payı oranında borçtan sorumlu olur. Kefillerin sorumlu oldukları pay, kefalet sözleşmesinde belirlenmemiş ise her birinin borçtan eşit hisseler ile sorumlu olduğu kabul edilir. Ancak asil borçtan kendisine düşen payla sınırlı sorumlu olan kefil; diğer kefillerin, iflas etmesi, hakkındaki takibin semeresiz kalması, Türkiye’de takip başlatılmasının imkânsız hale gelmesi durumunda, diğer birlikte kefillerin payından da sorumlu olur. Ancak bu durumda da diğer birlikte kefiller bu paydan sorumluluğun aralarında bölünmesini talep edebilirler.

Adi birlikte kefillerin rücu ilişkisi kanunda açık olarak düzenlenmemiş olduğu için kefalet hükümlerinden çıkarılması gerekmektedir. BK. gereğince kefil yaptığı ödeme oranında alacaklının haklarına halef olur. Bu haklar arasında alacaklının diğer kefillere müracaat hakki da bulunmaktadır. Ödemede bulunan kefil, ödeme gücüne sahip olmayan diğer kefillere payları oranında rücu edebilecektir. Ancak ödemede bulunan kefil, ödediği miktarın tamamı için değil, payından fazla yaptığı ödeme için diğer kefillerin payı oranında talepte bulunabilecektir.

MÜTESELSİL BİRLİKTE KEFALET

Borçlar Kanunu. m. 587 f.2″ Borçlu ile birlikte veya kendi aralarında müteselsil kefil olarak yükümlülük altına giren kefillerden her biri, borcun tamamından sorumlu olur. Ancak bir kefil daha önce veya aynı zamanda, müteselsilen yükümlü bulunan ve Türkiye’de takip edilebilen bütün kefillere karşı takibi girişilmiş olmadıkça, kendi payını ödemesi veya payı için ayni güvence sağlaması koşulu ile payından fazlasını ödemekten kaçınabilir.

Aksine anlaşmalar saklı kalmak kaydı ile borcu ödeyen kefil, kendi paylarını daha önce ödememiş olmaları ölçüsünde, diğer kefillere karşı rücu hakkına sahiptir.” şeklinde düzenlenmiştir.

Ticari borçlar bakımından kanun gereği, aksi kararlaştırılmadıkça müteselsil kefalet söz konusu olur.

Müteselsil birlikte kefalette, kefillerin sorumluğu asil borcun tamamına yöneliktir. Ancak müteselsil birlikte kefillerden biri, kısmi ödeme yapacak olur ise, alacaklı bu ödemeyi kabul etmek zorundadır. Bu durumda alacaklının bu ödemeyi düşerek takibe devam etmesi gerekir. Alacaklı müteselsil birlikte kefilin kendi payı oranında yapmak istediği ödemeye borcun tamamından sorumlu olduğu gerekçesi ile geri çevrilemez.

Birlikte kefillerin kendi aralarında müteselsilen borç altına girmeleri, Alacaklının, ilk önce asil borçlu hakkında takip başlatması gerekmektedir. Asil borçlu hakkında başlatılan takip sonuçsuz kalacak olur ise alacaklı dilediği kefilden alacağın tamamının ödenmesini isteyebilecektir. Bu olasılıkta birlikte kefiller bölme def’inden feragat etmektedir.

Birlikte kefillerin asil borçlu ile beraber borç altına girmeleri; Alacaklı, ayni anda hem borçlu, hem de kefiller hakkında takip başlatabilecektir. Her kefil borcun tamamından sorumlu olur. Bu olasılıkta, borçlu ve kefiller, bölme def’inden ve tartışma def’inden feragat etmektedir. Ancak taraflar aralarında yapacakları anlaşma ile sadece tartışma def’inden feragat edeceğini kararlaştırabilirler. Tereddüt halinde tarafların ikisinden de feragat ettikleri kabul edilmelidir.

Birlikte kefiller, herhangi bir açıklama olmaksızın müteselsilen kefil olmuşlar ise hem kendi aralarında, hem de borçlu ile birlikte müteselsilen sorumlu olurlar.

Borçlular arasında teselsül, borçlulardan her birinin alacaklıya karşı borcun tamamından sorumlu olması fakat borçlulardan birinin borcu ifa etmesi halinde diğerini borçtan kurtarmasıdır. Alacaklı borçluların her birine karşı bağımsız alacak hakkına sahiptir. Ancak borç bir defa ifa edileceğinden alacaklının mal varlığında tek alacak olarak yer alır.

Müteselsil birlikte kefiller, borç nedeni ile kendi aralarında, payları oranında sorumlu olduğundan kendi payından fazla ödeme yapan müteselsil birlikte kefil borçluya karşı yaptığı ödemenin tamamı için, diğer kefillere karşı ise, ödediği payını aşan kısım için, rücu hakkına sahiptir.

Müteselsil kefiller borçtan sorumlu olacakları payı ve birbirlerine hangi oranda rücu edebileceklerini serbestçe kararlaştırabilirler. Bu tur bir anlaşma yok ise, Borçlar Kanunu gereği borç eşit olarak paylaştırılır.

Alacaklının birlikte kefillerden birini ibra edebilmesi için, alacaklı müteselsil borçlulardan biri ile anlaşarak diğerinin durumunu ağırlaştıramayacağından, kefilin ibrası, ibra edilen borçlunun payından fazla ödemede bulunan kefillere karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmamalıdır. Alacaklının ibra nedeni ile diğer kefillere karşı sorumluluğunun doğmaması için, ibra sırasında ibraya rağmen, kendi payından fazla ödeme yapan diğer kefiller kendisine müracaat edebileceklerinin kararlaştırılması gerekmektedir.

Ancak ibra edilen kefil tarafından verilmiş bir başka teminat söz konusu ise ibra bu teminatların terkinine yol açacağından ve alacaklı asıl borcun teminatını kefillerin aleyhine olarak eksiltemeyeceğinden kefili ibra edemez. Aksi takdirde, başka kişilerin kefaletine güvenilerek, kefalet yükümlülüğü altına girilmiş olduğu gerekçesi ile diğer kefiller sorumluluktan kurtulduklarını ileri sürebilirler.

Payından fazla ödeme yapan birlikte kefil alacaklının elindeki teminatlar üzerinde hak kazanır. Ancak rücu eden kefilin özen yükümlüğü bulunmaktadır. Kendi payı dışında kalan kısım bakımından alacağını elde ettikten sonra diğer kefillerin de rücu hakki doğacaktır. Rücu eden kefilin, diğer kefiller hesabına ödeme yaparak Borçlar Kanunu 526 gereğince vekâletsiz iş görme edimi yerine getirdiği kabul edilir.

Kefil kusurlu olarak teminatlar üzerindeki hakkini kaybederse ya da teminatların değerinin düşmesine sebep olur ise, Borçlar Kanunu. m.527 gereğince diğer birlikte kefillere karşı sorumlu olur.

Borçlar Kanunu. m. 587.f.3 de kefil ayni borca başka kimselerin de kefil olacağı düşüncesi ile hareket ederek kefil olmuşsa ve alacaklı kefaletin ayni borca diğer kimselerin de kefalet etmesi şartı ile kurulduğunu bilebilecek durumda ise diğerlerinin kefil olmamasını ileri sürerek sorumluluktan kurtulabilir. Bunun için kefilin, alacaklı tarafından anlaşılabilir şekilde asil borç için, kendi yanında başka kefillerin de borçlanacağı varsayımı ile kefil olması gerekir.

Bu madde emredici olmayıp aksi kararlaştırılabilir. Birlikte kefilin sorumluluktan kurtulması, düzenlenmiştir.

Sorumluluğun son bulması için kefilin zarara uğraması şart değildir. Ödemede bulunan kefil sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanarak ödediğini geri isteyebilir.

SONUÇ

Özellikle bankaların kullandırdığı krediler bakımından birden fazla kişinin ayni borca kefil olması durumu ile sıkça karşılaşılmaktadır.

Aynı borç nedeni ile borçlunun haricinde, birden fazla üçüncü kişinin şahsi sorumluluk yüklenmesi, hem alacağına karşılık teminat elde eden alacaklıyı rahatlatmakta, hem de başkasının borcu nedeni ile sorumluluk altına giren kefilin başka kefillerin de varlığı nedeni ile kendini güvende hissetmesini sağlamaktadır.

Birlikte kefalet müessesi bakımından Borçlar Kanunumuzdaki eksiklikler İsviçre Borçlar Kanununa paralel olarak düzenlenen Yeni Borçlar Kanunu ile önemli ölçüde giderilmiştir.

 

 

 

 

 

KAYNAKÇA

ARAL, Fahrettin, Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, Ankara, 2007.

AYRANCI, Hasan, Kefalet Sözleşmesinde Asıl Borcun Belirli Olması İlkesi ve
Cari Hesaba Kefalet.

BARLAS, Nami, Makalelerim, İstanbul 2008.

GÜMÜŞ, Mustafa Alper, Borçlar Hukuku Özel Hükümler, İstanbul, 2010

HATEMİ, Borçlar Hukuku Özel Hükümler, İSTANBUL, 1999.

HATEMİ/SEROZAN/ARPACI, Borçlar Hukuku, Özel Bölüm, İstanbul, 1992

KARAHASAN, Mustafa Reşit, Türk Borçlar Hukuku, C. 5, İstanbul, 2004.

KOSTAKOĞLU, Cengiz, Banka Kredi Sözleşmelerinden Doğan
Uyuşmazlıklar, İstanbul, 1986

OĞUZMAN/ÖZ, Borçlar Hukuku Genel hükümler, İstanbul, 2005.

ÖZEN, Burak, Kefalet Sözleşmesi, İstanbul, 2008.

REİSOĞLU, Safa, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul, 2006.

REİSOĞLU, Seza, Türk Hukukunda ve Bankacılık Uygulamasında Kefalet,
Ankara, 1992.

SEROZAN, Rona, İfa İfa Engelleri Haksız Zenginleşme, İstanbul, 1998.

TANDOĞAN, Haluk, Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, İstanbul, 1989

YAVUZ, Cevdet, Türk Borçlar Hukuku Özel Hükümler, 7. Basım, İstanbul,
2007.

YAVUZ, Nihat, Türk Kefalet Hukuku, Ankara, 2010.(age)

YÜKSEL, Ali Sait, Bankacılık Hukuku ve İşletmesi, Yedinci Bası, İstanbul, 1992.

ZEVKLİLER Aydın, HAVUTÇU Ayşe, Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri,
Ankara, 2007.

http://www.hukuk.gazi.edu.tr/editor/dergi/IX_112-131.pdf.
http://www.kazanci.com/kho2/mbb/giris.htm

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Follow by Email
LinkedIn
LinkedIn
Share