İSLAMİ HİSSE SENEDİ ENDEKSLERİ

İslami hisse senetleri endeksleri’nin oluşturulması, İslami ticaret anlayışına uygun faaliyetlere yatırım yapmak amacıyla sermaye piyasalarında alınıp satılması ile ekonomiye katkı sağlanılmasını ifade eder. Bu amaçla çıkarılan ilk İslami Hisse Senetleri örneği 1983’te Malezya Bank İslam tarafından çıkarılan hisse senetleridir.

İslami finans’ta borsa’da yatırım yapmak bazı şartlar altında mümkün. Bu şartların öncelikle Şeriata uygun olması gerekiyor. Şirketin finansal yapısı kadar faaliyet alanı da önemli. İslami Hukuk konusunda uzman danışmanlardan oluşan Şeriat Komitesi, borsa hisse senetlerinin islami finansa uygunluğunu düzenli olarak denetliyor.

İslami kurallara uygun ilk borsa endeksleri İngiltere ve ABD’nde oluşturulmuş ki bunların oluşumu da 2000’li yılların başına tarihlendirilmekte.

İSLAMİ FİNANSIN TEMELLERİ 

YASAKLAR

FAİZ  (https://www.bankofinans.net/index.php/2020/02/26/islami-finansta-faiz/)

Borç ilişkisinde önceden belirlenmiş fazlalık

Önceden belirlenmiş komisyon

BELİRSİZLİK İÇEREN FİİLER ( GHARAR )

Fiyatların belirli olması

Sözleşme maddeleri anlaşılır olmalı

HARAM SAYILAN FAALİYETLER

Kumar, bahis, şans oyunları, alkol, domuz ürünleri, vd….

Başkalarının kaybetmesi veya zarar görmesi sayesinde menfaat sağlayan eylemler

SPEKÜLASYON

Satın alma gücü olanların ucuz zamanda çarşı ve pazarı tarayıp toplamaları sonra fahiş fiyata satmaları

OLMASI GEREKENLER

RİSKİN PAYLAŞIMI

Yatırımcı ve tasarruf sahibinin karı olduğu kadar zararı da paylaşmaları

Sosyal adalet, eşitlik

SÖZLEŞME

Şeffaflık

Hak ve sorumlulukların açık bir şekilde yazılması

MALA HÂKİM OLUNMASI GEREĞİ

Bir malın alınıp satılması için o malın sahibi olunması

FİYATLARIN BELİRLENMESİ

Mümkün olan en ucuz şekilde

1970’li yıllarda şeriata uygun finansal ürünler konvansiyonel bankalar tarafından piyasaya sürülmeye başlandı. Gelişim ile birlikte SUKUK gibi yeni enstrümanlar ortaya çıktı.

Bir kronoloji yaparsak;

  • Nisan 1998, DMI 150 ( Dar al Mal al-İslami ) Faisal Finance ve Bank Vantobel, 150 Global Şirket
  • Kasım 1998, SAMI, ( Socially Aware Muslim Index ), islami finans yapan 500 şirket
  • Şubat 1999, DJIMI, ( Dow Jones İslamic Market Index ), Dow Jones tarafından oluşturuldu.  ( ABD )
  • Nisan 1999, KLSI, ( Kuala Lumpur Sharia Index ) Malezya’da oluşturuldu.
  • Ekim 1999, GIIS, ( Global İslamic Index Series ), FTSE tarafından oluşturuldu. ( İngiltere )
  • Aralık 2006, GBSI, ( Global Benchmark Shariah Index ) Standart and Poors tarafından oluşturuldu.
  • Mart 2007, GFII, ( Global Family of İslamic Indices ), MSCI Barra tarafından oluşturuldu.
  • Şubat 2011, Stocks Limited tarafından Avrupa da oluşturulan endeks.

İslam Hukuk Konseyi ve İslami bankaların şeriat komiteleri, hisse senetlerinin üç bölüme ayrılabileceği konusunda görüş birliği içindeler:

  1. Uygun faaliyetlere sahip şirketlerin hisseleri,
  2. İslamın uygun görmediği faaliyetlere sahip olan şirket hisseleri, ( alkol, domuz eti, konvansiyonel finans kurumları )
  3. Uygun faaliyetleri olan fakat faizle borçlanan veya nakit fazlasını konvansiyonel bir bankada hesaba aktaran şirketlerin hisseleri.

Karar alıcılar ise;

  • İslam Konferansı Örgütü alt kolu olan İslam Hukuku Uluslararası Konseyi ve Dünya Müslümanları Ligi’ne ait olan İslam Hukuku Konseyi
  • Diğer tarafta ise bazı islami bankaların FETVA veren şeriat komiteleri ile Avrupa Fetva ve Araştırma Konseyi

İslami Borsa Endeksini oluşturmak için büyük çoğunlukla kabul gören ve aynı zamanda Dow Jones İslami Pazar Endeksi’nin şeriat komitesi tarafından da referans alınan kriterler, 2 etaplı bir filtreleme içerir;

  1. Şeriatın izin verdiği şirket faaliyetlerine sahip firmaların seçimi
  2. Son bir yıl içinde düzenlenmiş bilançolarında, aşağıdaki 3 maddenin aktif toplamının %33’ün altında olan firmaların seçimi.

–          Borçların toplamı,

–          Alacakların toplamı,

–          Faize bağlı hisse ve nakitler

DJIMI, yasaklı sektörleri 6 kategoride sınıflandırıyor;

  1. Alkol,
  2. Tütün,
  3. Domuz etinin üretim ve tüketimine bağlı faaliyetler,
  4. Faiz alan ve ödeyen konvansiyonel finansal hizmetler
  5. Silah üretimi ve satışı
  6. İslami adet ve kurallara uymayan eğlence ve dinlenme faaliyetleri

İslami finans şeriat komiteleri firmaların faaliyetlerinin uygunluğunu belirlerken oldukça esnek davranmaktadırlar.  2004 yılında Batı’da yaşayan Müslümanlara, şirketlerin elde ettiği faiz vb. nin belli bir eşiğin altında olması durumunda faizin kâra olan katkısı arındırılıp, yardım olarak ilgili kişi ve kuruluşlara aktarıldığı durumlarda bu şirket hisselerine yatırım yapılabileceğine hükmedilmiş, bu karar da Dow Jones tarafından benimsenmiştir. İslam’a uygun olmayan faaliyetleri genel faaliyetleri içinde %5’lik payı geçemeyecektir. İlaveten bu durum firmanın kuruluşunun ilk yıllarında böyle olabilecek, sonraki yıllarda bu faaliyetlerden kendini arındıracaktır. Faizden arınma, hayırsever kurumlara yönlendirilen yardımlar ve kamu yararına çalışan teşkilatlara verilen hibeler şeklinde yapılabilecektir.

Bu filtreleme düzenli olarak gerçekleştirilmekte ve kote olabilecek firmalar değişiklik gösterebilmektedir.

Türkiye’de 09.07.2014 yılında Katılım Endeksi oluşturulmuştur. Bu endeks DJIMI ile aynı kriterlere sahiptir. BİST endeks hesaplayıcı olup, Bizim Menkul Değerler endeks sağlayıcıdır. Konu endeks BİST altında müşteri endeksleri kategorisindedir.

Endeks hisse senetleri 3 ayda bir dönemsel gözden geçirmeye tabi tutulmaktadır.

Yine sermaye piyasalarının sığlığı diyeceğim, maalesef bu konuda gerekli ve yeterli yapıyı oluşturabilmiş değiliz. Körfez sermayesinin ülkemize kanalize edilmesinde önemli araçlardan biri verimli işleyen bir İslami endeksin oluşturulması olacaktır.

One thought on “İSLAMİ HİSSE SENEDİ ENDEKSLERİ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Follow by Email
LinkedIn
LinkedIn
Share